۱۲ هزار نسخه، چهار چاپ و یک وعده؛ «کشکول معلمی» پس از سالها دوباره روایت میکند
انتشار دفتر دوم کتاب علی قائم منتظری؛ روایتی از تجربههای زیسته معلمی که میان کلاس درس، علوم تربیتی و تأمل درباره انسان پیوند برقرار میکند
دفتر دوم «کشکول معلمی» نوشته علی قائم منتظری پس از سالها انتظار مخاطبان منتشر شد؛ مجموعهای که دفتر نخست آن طی دو سال در چهار نوبت به چاپ رسید و مجموعاً ۱۲ هزار نسخه از آن منتشر شد و اکنون، پس از سالها، روایت خود را با دفتر دوم ادامه میدهد.
گاهی انتشار یک کتاب، صرفاً خبر تولد یک اثر تازه نیست؛ گاهی ادامه یک روایت است؛ روایتی که مخاطبان آن را رها نکردهاند و نویسنده نیز وعده داده است که آن را ادامه دهد.
«کشکول معلمی» از همین جنس است.
دفتر نخست این مجموعه، نوشته علی قائم منتظری، طی دو سال چهار نوبت به چاپ رسید و مجموع تیراژ آن به ۱۲ هزار نسخه رسید. استقبالی که نشان داد روایت تجربههای واقعی و انسانی معلمی میتواند فراتر از یک خاطره شخصی، برای جامعهای از معلمان و علاقهمندان تعلیموتربیت معنا داشته باشد.
اما دفتر دوم چرا با فاصلهای چندساله منتشر شد؟
منتظری درباره این فاصله میگوید که انتشار آثار دیگر، فعالیتهای علمی و پژوهشی و مشغلههای حرفهای باعث شد آمادهسازی دفتر دوم بیش از آنچه در ابتدا تصور میکرد زمان ببرد؛ با این حال، وعده انتشار آن هیچگاه از ذهن او خارج نشد.
او حتی در دیباچه چاپ چهارم دفتر نخست، این وعده را دوباره با مخاطبانش در میان گذاشت و اعلام کرده بود که تا زمان انتشار دفتر دوم، دفتر نخست را تجدید چاپ نخواهد کرد.
حالا دفتر دوم منتشر شده است؛ وعدهای که سرانجام در واپسین روزهای سال ۱۴۰۴ محقق شد.
روایتی که قرار نبود تمام شود
منتظری درباره چرایی ادامه این مجموعه معتقد است «کشکول معلمی» از ابتدا صرفاً مجموعهای از نوشتههای شخصی نبوده است.
او میگوید:
«کشکول معلمی برای من فقط مجموعهای از نوشتهها نبود؛ ردّی بود از زیستن در کلاس، از دیدن، شنیدن و فهمیدن. وقتی دفتر اول با استقبال مخاطبان مواجه شد، احساس کردم این روایت فقط روایت من نیست؛ بخشی از تجربه مشترک بسیاری از معلمان است.»
همین نگاه، دفتر دوم را نیز شکل داده است؛ مجموعهای از روایتهای زیسته که از کلاس درس و تجربههای روزمره معلمی آغاز میشوند، اما تلاش میکنند مخاطب را به لایههای عمیقتر آموزش و تربیت ببرند.
دفتر دوم «کشکول معلمی» توسط انتشارات الوند پویان، در قطع رقعی و با تیراژ سه هزار نسخه در چاپ نخست منتشر شده است.
فقط خاطرات یک معلم نیست
شاید یکی از مهمترین ویژگیهای «کشکول معلمی» این باشد که کتاب در محدوده خاطرهنگاری باقی نمیماند.
روایتهای کتاب در کنار تأملاتی درباره فلسفه آموزش، علوم تربیتی و روانشناسی یادگیری قرار گرفتهاند؛ به این معنا که یک اتفاق ساده در کلاس میتواند نقطه شروعی برای اندیشیدن درباره یادگیری باشد، یک رفتار دانشآموز میتواند پرسشی درباره تربیت ایجاد کند و یک موقعیت روزمره آموزشی میتواند مخاطب را با پرسشی درباره انسان و آموزش مواجه کند.
منتظری در توضیح این رویکرد میگوید:
«تلاش کردم روایتها فقط روایت یک اتفاق نباشند. برای من مهم بود که بعد از هر تجربه، جایی برای مکث و فکر کردن هم وجود داشته باشد؛ اینکه ببینیم پشت یک اتفاق ساده در کلاس، چه مسئلهای درباره انسان، یادگیری یا تربیت پنهان شده است.»
به همین دلیل، مخاطب کتاب فقط با مجموعهای از خاطرات روبهرو نیست؛ بلکه با تجربههایی مواجه میشود که قرار است زمینهای برای بازاندیشی درباره آموزش فراهم کنند.
همه آنچه زیسته شد، روایت نشد
در دفتر دوم، بخشی از روایتها نیز به مرز میان «تجربه» و «امکان روایت کردن» نزدیک میشوند.
نویسنده در معرفی کتاب اشاره کرده است که برخی روایتها، آنگونه که زیسته شده بودند، امکان آمدن به صفحات کتاب را پیدا نکردند؛ نه از آن رو که وجود نداشتند، بلکه به این دلیل که گفتن همه چیز در هر شرایطی ممکن نیست.
این وجه از کتاب، مخاطب را با واقعیتی کمتر دیدهشده از زندگی حرفهای معلمان روبهرو میکند؛ تجربههایی که گاه در گزارشهای رسمی، آمارها و ساختارهای آموزشی دیده نمیشوند، اما بخش مهمی از واقعیت انسانی مدرسه و کلاس درس را تشکیل میدهند.
از همین منظر، «کشکول معلمی» تلاش میکند بخشی از تجربه زیسته معلم را ثبت کند؛ تجربهای که در آن معلم تنها انتقالدهنده محتوای آموزشی نیست، بلکه هر روز با انسان، احساس، یادگیری، شکست، امید و تصمیمهای تربیتی مواجه است.
از تجربه زیسته تا اندیشه تربیتی
علی قائم منتظری دارای دکتری تخصصی مدیریت آموزش عالی، کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی و کارشناسی مترجمی زبان انگلیسی است. او در سالهای فعالیت علمی و حرفهای خود، علاوه بر تألیف و انتشار مقالات علمی، در همایشهای علمی و بینالمللی نیز حضور و سخنرانی داشته و تاکنون حدود ۱۲ عنوان کتاب تألیفی در حوزههای مدیریت، علوم تربیتی و آموزش زبان منتشر کرده است.
با این حال، «کشکول معلمی» مسیر متفاوتی در میان آثار او دارد؛ مسیری که در آن تجربه زیسته با نگاه علمی به آموزش همراه شده است.
منتظری درباره این بخش از کار خود معتقد است:
«معلمی فقط آن چیزی نیست که در کتابهای درسی، آییننامهها یا برنامههای آموزشی نوشته شده است. بخش بزرگی از معلمی در لحظههایی اتفاق میافتد که شاید هیچوقت ثبت نشوند؛ در یک گفتوگوی کوتاه، یک تصمیم، یک واکنش یا حتی سکوتی در کلاس. کشکول معلمی تلاشی برای دیدن و ثبت همین لحظههاست.»
وعدهای که بالاخره عملی شد
دفتر نخست «کشکول معلمی» طی دو سال چهار بار تجدید چاپ شد و در مجموع ۱۲ هزار نسخه از آن منتشر شد. دفتر دوم نیز اکنون در چاپ نخست با تیراژ سه هزار نسخه منتشر شده است.
شاید داستان دفتر دوم، در نهایت فقط داستان انتشار یک کتاب نباشد؛ داستان وفادار ماندن به روایتی است که سالها پیش آغاز شده و وعده ادامه آن به مخاطبان داده شده بود.
اکنون آن روایت ادامه پیدا کرده است؛ روایتی که از کلاس درس آغاز میشود، اما در کلاس متوقف نمیماند و از خلال تجربههای زیسته، به پرسشهایی درباره انسان، یادگیری و تربیت میرسد.
دفتر دوم «کشکول معلمی» در سال ۱۴۰۴ توسط انتشارات الوند پویان منتشر شده است. اطلاعات بیشتر درباره کتاب، سایر آثار و سوابق علمی نویسنده در وبسایت AliMontazery.ir در دسترس است.